تاثیر شیرینی بر روی دندان

دی ۲۰, ۱۴۰۱ ۱۲:۳۶ ب٫ظ

در ابتدا باید گفت این رایج است که شیرینی برای دندان های شما مضر است، اما همیشه اینطور نبوده. در حقیقت، هنگامی که ارسطو فیلسوف یونان باستان برای اولین بار مشاهده کرد که غذاهای شیرین مانند انجیر نرم باعث پوسیدگی دندان می شود. اما هیچ کس او را جدی نمی گرفت. اما با پیشرفت علم، یک چیز مسلم است، مواد قند باعث پوسیدگی دندان می شود. اینطور گفته شده است که مواد قندی به خودی خود مقصر نیست. بلکه سلسله حوادثی که پس از آن اتفاق می افتد مقصر هستند.

پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان به از بین بردن ساختار دندان اشاره دارد و می ‌تواند هم روی مینای دندان (پوشش خارجی، سفید و سفت دندان) و هم روی عاج دندان (دنتین) تأثیر بگذارد. این عارضه زمانی اتفاق می‌ افتد که بقایای غذا های حاوی کربوهیدرات (مواد قندی و نشاسته) مانند نان، غلات، نوشابه، میوه‌ ها، کیک یا آب نبات و … بر روی دندان‌ ها باقی بمانند. باکتری هایی که در دهان زندگی می ‌کنند، این غذاها را هضم کرده و آن ها را به اسید تبدیل می‌ کنند. باکتری‌ ها، اسید تولید شده، بقایای مواد غذایی و بزاق با هم ترکیب می ‌شوند و پلاک دندان را ایجاد می‌ کنند که به دندان می ‌چسبند. اسید های موجود در پلاک دندانی، باعث تخریب سطح مینای دندان شده و در دندان سوراخ‌ هایی ایجاد می‌ کنند که به آن‌ ها پوسیدگی دندان گفته می‌ شود.

درمان پوسیدگی دندان ها

علائم پوسیدگی دندان

علائم و نشانه های پوسیدگی دندان بستگی به شدت پوسیدگی دارد. از جمله :

  • حساسیت دندان
  • درد دندان
  • سوراخ های قابل مشاهده در دندان
  • لکه های سیاه روی دندان

علل پوسیدگی های دندانی چیست؟

علل اصلی پوسیدگی دندان، مواد قندی می باشد. هر چه مواد قندی بیشتری مصرف شود، اسید بیشتری تولید می شود که منجر به پوسیدگی دندان می شود. مواد قندی با پلاک ترکیب می شوند و مینای دندان را تضعیف می کنند و شما را در معرض پوسیدگی دندان قرار می دهند. هر بار که یک اسنک شیرین می خورید، دندان های شما برای 20 دقیقه آسیب پذیر هستند. همیشه نباید مقدار زیادی شیرینی جات مصرف کرد، اما اینکه چطور مصرف می کنیم که منجر به پوسیدگی دندان می شود، مهم است. به عنوان مثال، کنار یک کافی شاپ توقف دارید و مقداری لاته کارامل سفارش می دهید. از ساعت ۸ صبح آن را به آرامی تا ۱۱ می خورید. در این ساعت مسواک می زنید. مطمئنا دندان ها به نظر تمیز هستند و وضعیت خوبی دارند، اما ۳ ساعت قبل از آن به طور مداوم دندان هایتان را حمام شکر داده اید، در واقع یک مهمانی و زمینه برای دهانتان ایجاد کرده اید. همان باکتری ها تا زمانی که تصمیم به مسواک زدن بگیرید، از دهان نمی روند و باعث ایجاد حفره هایی در مینای دندان می شوند.همین موضوع در رابطه با آب نبات های میوه ای، یا نوشابه های گازدار صدق می کند. اگر از خوردن چیزهای شیرین لذت می برید، مطمئن شوید که به میزان صحیحی از آن مصرف می کنید. البته مسواک زدن صحیح بعد از آن هم عادت خوبیست. اما اگر دسترسی سریع به مسواک نداشتید، آب بدون گاز معمولی می تواند همان حداقل قند را هم از بین ببرد. پس به یاد داشته باشید، اعتدال مسئله بسیار مهمی می باشد، هم در بحث میزان مصرف شیرینی جات هم طول مدت زمانی که این نوشیدنی ها را مصرف می کنید یا غذاهایی که می خورید.

مصرف زیاد شیرینی قاتل پوسیدگی دندان

عواملی که می توانند خطر پوسیدگی دندان را بیشتر کنند، عبارتند از:

  • مصرف بیش از اندازه شیرینی جات یا غذاها و نوشیدنی های اسیدی
  • بهداشت ضعیف دهان و دندان، از جمله نخ دندان نکشیدن یا مسواک نزدن به طور روزانه
  • عدم مصرف فلوراید به اندازه کافی
  • خشکی دهان
  • اختلال خوردن، مثل بی اشتهایی
  • اختلال رفلاکس اسید معده که می تواند مینای دندان را از بین ببرد.

علائم پوسیدگی دندان شامل دندان درد ، درد هنگام جویدن و حساسیت به غذاها و نوشیدنی های شیرین، گرم یا سرد است.

مواد قندی و دندان

مواد قندی باکتری های بد را جذب می کند و pH دهان شما را کاهش می دهد. شیرینی جات مانند آهنربا برای باکتری های بد هستند. دو باکتری مخرب موجود در دهان Streptococcus mutans و  Streptococcus sorbrinus هستند. هر دوی آن ها از مواد قندی که می خورید تغذیه می کنند و پلاک دندانی ایجاد می کنند که یک لایع چسبناک است که روی سطح دندان ها تشکیل می شود. اگر پلاک با بزاق دهان یا مسواک شسته نشود، محیط دهان اسیدی می شود و ممکن است پوسیدگی دندان ایجاد شود. مقیاس pH میزان اسیدی بودن محلول را اندازه می گیرد. وقتی pH پلاک به زیر نرمال یا کمتر از ۵٫۵ می رسد، اسیدیته شروع به حل مواد معدنی و از بین بردن مینای دندان می کند. در این روند، سوراخ های کوچک یا فرسایش ایجاد می شود. با گذشت زمان، آن ها بزرگ تر می شوند، تا زمانی که یک سوراخ یا حفره بزرگ ظاهر شود.

عادات غذایی که باعث پوسیدگی دندان می شوند:

آب نبات سفت

قند موجود در آب‌ نبات باعث به وجود آمدن پلاک‌ های چسبنده بر روی دندان‌ ها شده و باعث تغییر رنگ دندان‌ ها می‌ گردد. مواد قندی آب ‌نبات‌ های سفت توسط باکتری‌ های موجود در پلاک دندان به اسید تبدیل می ‌شوند. در نهایت این اسید باعث از بین رفتن مینای دندان شده و آسیب‌ های جبران‌ ناپذیری در طول مصرف طولانی مدت به دندان وارد می‌ کند. بعد از مصرف شکلات، آب‌ نبات و شیرینی به عنوان عادتی که سبب پوسیدگی دندان‌ ها می‌ شود، حتما مسواک بزنید.

چیپس و غذا های فست فودی

یکی از عادت‌ هایی که خرابی و پوسیدگی دندان‌ ها را تشدید می‌ کند خوردن چیپس و غذا های فست فودی است. در سطح دندان پلاک ‌هایی وجود دارد که نشاسته غذا های فست فودی همچون سیب زمینی سرخ کرده، چیپس و… آن ‌ها را تجزیه می ‌کند. همچنین اسید توسط باکتری‌ های موجود در فضای دهان پس از مدت بیست دقیقه که در معرض این مواد غذایی قرار می ‌گیرند، شروع به فعالیت می‌ نمایند. در نتیجه فعالیت این باکتری‌ ها دندان‌ ها آسیب دیده و دچار پوسیدگی می ‌شوند. یشتر غذا هایی که در بیرون از خانه آماده می ‌شوند، حاوی نشاسته هستند که بعد از خوردنشان، باید دندان‌ ها تمیز و مسواک شوند. در غیر این صورت، نه تنها باعث پوسیدگی و خرابی دندان‌ ها شده، بلکه باعث بروز بیمارهای همچون فشار خون، دیابت و اضافه وزن می ‌شوند. بهتر است بعد از خوردن چیپس و دیگر غذاهای نشاسته ‌ای، حتما بین دندان‌ های خود را با نخ دندان تمیز کنید.

مصرف نوشیدنی‌ های گازدار

مواد مضر برای دندان

فقط شیرینی مسبب خرابی و پوسیدگی دندان نیست؛ بلکه یک لیوان نوشابه گازدار دارای یازده قاشق چای‌ خوری قند است که مصرف مداوم آن موجب پوسیدگی دندان می ‌شود. همچنین نوشابه ‌ها حاوی اسید فسفریک و اسید سیتریک هستند هر دو اسید ها باعث از بین رفتن مینای دندانها می ‌شوند. حتی نوشابه‌ های رژیمی و بدون قند حاوی مقدار زیادی شیرین‌ کننده‌ ی مصنوعی هستند که برای دندان‌ ها مضر می‌ باشند. مصرف نوشیدنی‌ های گازدار به عنوان عادتی که سبب پوسیدگی دندان ها می گردد نه تنها سلامت دهان و دندان را به خطر می‌اندازد،  بلکه برای سایر اعضای بدن نیز مضر و آسیب‌ رسان است.

شیرینی ‌های چسبنده

همه‌ مواد شیرین باعث پوسیدگی دندان می ‌شوند، اما برخی از آن ‌ها بیشترین ضرر را دربر دارند. برخی از این مواد مانند سوهان، گز، پاستیل و تافی در هنگام خوردن به دندان می چسبند. در نتیجه بعد از مدت زمانی قند تبدیل به اسید می‌ شود، این اسید برای ساعت ‌ها در تماس با مینای دندان قرار می گیرد. اگر بعد از خوردن این نوع از شیرینی‌ جات، مسواک بزنید و از نخ دندان استفاده کنید این اسید از بین می رود.

حتما بخوانید: رعایت بهداشت دهان و دندان

قطره‌ های آهن و ضد سرفه

قطره آهن نباید روی دندان ‌ریخته شود، بنابراین پس از مصرف این قطره باید آب بخورید تا از روی دندان پاک شود. قطره‌ های آهن و ضد سرفه از قند زیادی برخوردار هستند که پس از مصرف آن‌ ها نیز باید بلافاصله دهان و دندان‌ ها شسته شوند. آب ‌نبات‌ های سرماخوردگی و ضد سرفه نیز به پلاک دندان چسبیده و در صورت مسواک نزدن باعث پوسیدگی دندان‌ ها می ‌شوند. باکتری ‌هایی که در پلاک دندان هستند قند موجود در آب ‌نبات و یا قطره و یا هر مواد قندی را به نوعی اسید تبدیل می ‌کنند که برای بهتر هضم شدن آن ماده می‌ باشد. ولی اگر این مواد در مدت زمان نیم ساعت یا حتی بیست دقیقه روی دندان ها باشند این اسید باعث پوسیدگی دندان ها می شود.

پرخوری

پرخوری نه تنها باعث ایجاد مشکلاتی عدیده‌ ای همچون چاقی، مشکلات قلبی و عرقی، بیماری‌ های گوارشی و اختلالات تغذیه‌ ای می‌شود، بلکه زمینه تضعیف سلامت دهان و دندان‌ ها را فراهم می ‌نماید. اولین مشکلی که پرخوری برای دندان‌ ها ایجاد می‌ کند، تحلیل مینای دندان و ساییدگی بیش از اندازه تاج آن است. خوردن غذاهای ناسالم و پرخوری بستر مناسبی را برای رشد و تکثیر باکتری ‌های مضر در فضای دهان ایجاد می ‌کند. باکتری‌ ها و میکروب ‌ها از باقی‌ مانده ذرات غذا و مواد قندی که بین دندان‌ ها گیر کرده است، به طور متناوب تغذیه می ‌کنند. این باکتری‌ ها در اثر تجزیه مواد قندی نوعی اسید تولید می ‌کنند که مینای دندان را ضعیف کرده و به دندان ‌ها و لثه ‌ها آسیب وارد می‌ نماید.

 

سوالات متداول

ریسک فاکتورهایی که سبب افزایش خطر ایجاد پوسیدگی دندان می ‌شوند، کدامند؟

موارد زیر می ‌توانند خطر ایجاد پوسیدگی دندان و یا پیشرفت آن را افزایش دهند:

محل قرارگیری دندان: دندان ‌های خلفی بیشتر از دندان‌ های قدامی دچار پوسیدگی می ‌شوند. به عبارتی پوسیدگی دندان جلو به دلیل سهولت در تمیز کردن و همچنین دسترسی بهتر کمتر از دندان ‌های خلفی است.

مصرف برخی غذاها: غذا هایی که به مدت طولانی به دندان شما می ‌چسبند (مانند عسل، میوه خشک، کیک، کلوچه، آب نبات، غلات خشک و چیپس و …) با کاهش PH و ایجاد محیط اسیدی به مدت طولانی، شرایطی مناسب جهت برداشت ماده معدنی از دندان‌ ها فراهم می‌ کنند.

میان‌وعده‌های مکرر: وقتی بین وعده‌ های اصلی غذا، دائما از میان‌ وعده‌ های متعدد خصوصا خوراکی‌ های شیرین و قندی، نوشیدنی ‌های شیرین، اسیدی و گازدار و یا اسنک ‌های چسبنده به دندان استفاده می ‌شود، باکتری‌ ها در تمام مدت خوراک کافی برای تولید اسید و تخریب بافت دندان را دراختیار دارند. در این شرایط ریسک ایجاد پوسیدگی دندان به شدت افزایش می ‌یابد.

عدم رعایت بهداشت: اگر بعد از مصرف مواد غذایی به طور منظم و مرتب مسواک زده نشود، پلاک میکروبی بالغ تشکیل می‌ شود که اسیدیته زیادی داشته و سبب برداشت ماده معدنی از دندان و ایجاد پوسیدگی می ‌گردد.

عدم دریافت فلوراید کافی: فلوراید، یک ماده معدنی طبیعی است که به جلوگیری از پوسیدگی دندان ‌ها کمک می ‌کند و حتی می‌ تواند اولین مراحل آسیب به دندان را معکوس کند. به همین دلیل این ماده به خمیر دندان ‌ها، بعضی از دهانشویه‌ ها و حتی آب آشامیدنی اضافه می‌ شود.

افزایش سن: با افزایش سن، دندان‌ ها سایش پیدا می ‌کنند و لثه ‌ها تحلیل می‌ روند و این عوامل باعث ایجاد پوسیدگی در ناحیه ریشه دندان‌ ها می ‌شوند. همچنین افراد مسن‌ تر معمولا از داروهای مختلفی استفاده می ‌کنند که بسیاری از آن ‌ها سبب کاهش جریان بزاق شده و درنتیجه ریسک ایجاد پوسیدگی دندان را افزایش می‌ دهند.

خشکی دهان: خشکی دهان در اثر کمبود بزاق ایجاد می‌ شود. بزاق به شستشوی دهان و از بین بردن پلاک میکروبی کمک می ‌کند. علاوه بر این، با کمک این مایع، سطح PH داخل دهان متعادل شده و از حالت اسیدی خارج می ‌شود. هر عاملی که باعث کاهش بزاق و خشکی دهان شود می‌ تواند در پوسیدگی دندان نقش داشته باشد.

بیماری رفلکس معده: بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) می‌ تواند باعث شود اسید معده وارد دهان شود. محیط اسیدی ایجاد شده در دهان باعث سایش مینا شده و حتی ممکن است عاج زیر مینا به محیط دهان باز شود. چون عاج دندان ماده معدنی کمتری از مینا دارد، در این حالت احتمال ایجاد و پیشرفت پوسیدگی دندان افزایش می ‌یابد.

چه عواملی سبب مستعد شدن فرد در برابر پوسیدگی دندان می‌ شود؟

اولین عامل مهم در ایجاد پوسیدگی دندان وجود میزبان مستعد است. عواملی که از یک فرد عادی میزبانی مستعد در برابر پوسیدگی می ‌سازد، موارد مختلفی را شامل می ‌شود. این موارد عواملی هستند که موجب سهولت استقرار باکتری ‌ها و باقی ماندن طولانی ‌تر آن‌ ها در محیط می ‌شوند و یا سبب می ‌شوند که حذف باکتری‌ ها سخت ‌تر انجام شود.

نا منظم قرار گرفتن دندان ‌ها (جلو و عقب بودن دندان‌ ها)

  • روی هم قرار گرفتن دندان ‌ها که سبب گیر پلاک میکروبی و حذف نا کامل پلاک از مابین دندان‎‌ ها می‌ شود.
  • وجود شیارهای عمیق در دندان ‌ها که مسواک به راحتی به عمق آن‌ ها دسترسی ندارد.
  • تحلیل لثه و باز شدن سطح ریشه دندان ‌ها به محیط دهان در افرادی که بیماری لثه‌ یا پریودنتال دارند.
  • وجود ترمیم‌ ها یا پرکردگی‌ هایی که لبه‌ هایی برجسته، ناصاف یا پالیش نشده دارند.
  • چسبیدن بریس‌ های ارتودنسی بر روی سطح دندان ‌ها و یا وجود پروتز پارسیل در داخل دهان که از یک طرف گیر پلاک میکروبی را افزایش می ‌دهند و از طرف دیگر حذف پلاک را دشوار می ‌کنند.
  • عادت های بد غذایی و مصرف مواد قندی

حجم و جریان بزاق چگونه سدی مقاوم در برابر پوسیدگی دندان ایجاد می ‌کند؟

ترشحات از غدد بزاقی مختلف وارد حفره دهان شده و قبل از اینکه بلعیده شود، برای مدت کوتاهی در محیط دهان باقی می‌ ماند. در طول زمانی که بزاق در دهان وجود دارد، بافت ‌های دهانی را مرطوب و لغزنده می ‌کند و دندان‌ ها و پلاک میکروبی را شستشو می ‌دهد. در افراد بزرگسال 1 تا 1.5 لیتر بزاق در شبانه ‌روز ترشح می‌ شود که این میزان در زمان خواب به کمترین حد خود می ‌رسد. اثر شستشو ‌دهندگی جریان بزاق به تنهایی کافیست که میکروارگانیسم‌ های آزاد در محیط دهان را به آسانی با عمل بلع از دهان خارج کند. در زمان جویدن و تحریکات دهانی بیشترین میزان ترشح بزاق را داریم، بنابراین بیشترین اثر شستشو دهندگی بزاق در این موقع اتفاق می ‌افتد. بزاق همچنین باعث رقیق شدن و بافر کردن (خنثی کردن PH) اسید های تولید شده توسط پلاک می ‌شود.

چگونه پلاک باکتریایی باعث ایجاد پوسیدگی دندان می ‌شود؟

پلاک باکتریایی، برای زنده ماندن نیاز به کربوهیدرات دارد. با مصرف مواد غذایی مختلف کربوهیدرات‌ های مورد نیاز باکتری ‌ها را به آن‌ ها می ‌رسانیم. باکتری‌ ها، کربوهیدرات‌ ها را جهت تامین انرژی ‌شان به مصرف می ‌رسانند و در عوض اسید های آلی تولید می‌ کنند. همین اسیدها هستند که از طریق حل کردن ساختمان‌ های معدنی دندان، ضایعه پوسیدگی را ایجاد می ‌کنند. با مصرف کربوهیدرات ‌های ساده ‌ای مانند ساکاروز که در اکثر مواد قندی و شیرینی وجود دارد، کارِ باکتری‌ ها برای دسترسی به کربوهیدرات ‌ها و تولید اسید را آسان می ‌کنیم، به این ترتیب متابولیسم پلاک به شدت افزایش می ‌یابد و افزایش بروز پوسیدگی‌ ها دیده می ‌شود.

 

دکتر مهناز ارشد

متخصص پروتزهای دندانی، ایمپلنت و زیبایی

متخصص درمان مشکلات مفصل فکی و آپنه خواب

استاد دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران

به اشتراک بگذارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.