دندان ها را چگونه شماره گذاری می‌ کنند؟

دی ۱۳, ۱۴۰۱ ۸:۵۰ ق٫ظ

دندانپزشکان برای شناسایی انواع دندان‌ و موقعیت آن ‌ها سیستم‌ های نامگذاری یا شماره ‌گذاری دندان را ایجاد کرده‌ اند. با این سیستم‌ ها خیلی زود و به جای اشاره کردن به دندانی که آسیب دیده یا نیاز است کاری روی آن صورت بگیرد، از شماره‌ گذاری ها استفاده می ‌شود. نامگذاری یا شماره گذاری دندان ها اغلب بین دندانپزشکان و یا مابین دستیار و متخصص دندانپزشک کاربرد دارد. اما اگر مراجعان نیز بدانند هر دندان چه شماره‌ ای دارد، بهتر می‌ توانند به دندانِ مشکل ‌دار خود، بدون ایما و اشاره آدرس دهند. آنچه در این مقاله می ‌خوانید انواع روش ‌های شماره گذاری دندان ها است که در سرتاسر جهان کاربرد دارند و می ‌توانند به آدرس‌ دهی درستِ دندانِ هدف منجر شوند.

برای اینکه بتوانیم به خوبی شماره گذاری کنیم، لازم است که ابتدا درباره تقسیم ‌بندی فک‌ ها صحبت کنیم. ما دو فک بالا و پایین داریم. جهت نامگذاری دندان ها باید هر فک را از وسط به دو بخش تقسیم کنیم. برای مثال فک بالا را به (دو نیم ‌فک) چپ و راست تقسیم می ‌کنیم. فک پایین را به نیز به همین شکل تقسیم بندی کنید. به هر نیم فک یک کوادران (Quadrant) گفته می‌ شود:

به نیم‌ فکِ چپ در فک بالا، کوادرانت 1

نیم‌ فکِ راست در فک بالا، کوادرانت 2

نیم‌ فکِ راست در فک پایین، کوادرانت 3

نیم‌ فک چپ در فک پایین، کوادرانت 4

لازم به ذکر است که حین تقسیم ‌بندی فکین در بزرگسالان، از شماره‌ های 1 تا 4 برای کوادرانت ها (یا نیم ‌فک ‌ها) استفاده می‌ شود. و برای کودکان از شماره‌ های 5 تا 8 استفاده می ‌شود.

شماره گذاری دندان ها

چند روش شماره گذاری دندان داریم؟

3 روش شناخته شده جهت نامگذاری دندان ها وجود دارد. که هر کدام در بخش ‌هایی از جهان به رسمیت شناخته شده و ملاک شماره گذاری دندان ها در نظر گرفته می‌ شود. این 3 روش در ادامه توضیح داده شده ‌اند.

شماره گذاری دندان ها به روش یونیورسال یا ناسیونال

شماره گذاری دندان ها چگونه انجام می شود؟

روش یونیورسال (Universal Numbering System) رایج‌ ترین روش برای نامگذاری دندان ها در کشور آمریکا است. در این روش به دندان های دائمی عددی از 1 تا 32 و به دندان های شیری کودکان عددی از 1 تا 20 داده می ‌شود. شماره گذاری دندان ها نیز از کوادرانت 1 (از سمت راست فک بالا و از دندان عقل یا دندان آسیای سوم) آغاز می ‌شود و آخرین دندانی که شماره 32 می‌ گیرد، دندانِ عقلِ فکِ پایین در سمت راست است.

دندان های شیری با استفاده از اعداد 1 تا 20 به همان ترتیبی که برای دندان‌ های دائمی ذکر شد نامگذاری می گردد. برای دندان‌ های شیری از حروف الفبای انگلیسی نیز برای نامگذاری دندان ها استفاده می‌ شود. به این شکل که برای دندان آسیای دوم در سمتِ راستِ فک بالا حرف A و به صورت ساعت گرد سایر حروف الفبای انگلیسی روی دندان ‌ها گذاشته می ‌شود.

نامگذاری دندان ها به روش پالمر (palmer)

روش های شماره گذاری دندان ها

در این روش به دندان ‌های دائمی موجود در هر کوادران یا هر نیم فک اعداد 1 تا 8 تعلق می ‌گیرد. اولین دندان پیش یا ثنایا در ابتدای هر کوادران شماره 1 می ‌گیرد و دندان عقل (آسیاب سوم شماره 8). با این سیستم در دهان 4 دندان هم شماره وجود دارند. بنابراین برای اینکه دندان ها با هم اشتباه گرفته نشوند و سریع تر شناسایی شوند، از کارکترهای (└┘ ┌┐) استفاده می ‌شوند. کوادرانت 1 با کاراکتر ┘ مشخص می‌ شود و برای مثال دندان عقل کوادرانت 1 به صورت ┘8 مشخص می‌ شود.

کوادرانت 2 با └

کوادرانت 3 با ┌

کوادرانت 4 با ┐

در سیستم نامگذاری پالمر، دندان‌ های شیری با حروف A تا E برای هر کوادران استفاده می ‌شوند. به این ترتیب که اولین دندان پیش یا ثنایا در هر کوادران A است و آخرین دندان نیز E است.

دندانپزشکی

شماره گذاری دندان ها به روش اف دی آی (FDI)

 

از این روش شماره گذاری دندان ها معمولا در کشورهای اروپایی و کانادا استفاده می ‌شود. به صورتی کاملا متفاوت، در این روش از 2 عدد برای نامگذاری دندان ها استفاده می ‌شود. عدد اول برای مشخص کردن نیم فک و عدد دوم مشابه سیستم پالمر از اعداد 1 تا 8 استفاده می ‌شود. عدد هر کوادران برای دندان‌ های دائمی بین 1 تا 4 است و برای دندان‌ های شیری 5 تا 8 است. شماره گذاری به روش پالمر از اولین دندان پیش هر نیم فک (دندان سانترال) شروع شده و به آخرین دندان ختم می ‌شود. برای مثال اولین دندان نیم فک بالا در سمت راست 18 است. و آخرین دندان در نیم فک پایین سمت راست 48 است.

 

نکته: در این سیستم شماره گذاری دندان ها:

 

عبارت 00s برای مشخص شدن کل دهان

عدد 01 برای کل فک بالا

عدد  02 برای کل فک پایین

به عنوان مثال اگر بخواهیم برای دست دندان کامل برای قوس فکی بالا بگیریم آن را به صوررت denture 01 نشان خواهیم داد. و اگر به جای 01 عبارت 00s قرار بگیرد منظورمان پروتز کامل برای هر دو فک است.

آشنایی با انواع دندان ها

بعد از اینکه با شماره دندان ها در دندانپزشکی آشنا شدید بهتر است که انواع دندان ها را هم بشناسید. انواع دندان ها به 7 گونه تقسیم می شوند که عبارتند از:

 

  • دندان های شیری
  • دندان های دائمی
  • دندان های پیشین
  • دندان های نیش
  • دندان های آسیای کوچک
  • دندان های آسیای بزرگ
  • دندان های عقل

 

دندان های شیری

 

شماره گذاری دندان ها در کودکان

دندان های شیری 20 عدد هستند که به صورت مساوی 10 عدد در فک بالا و 10 عدد در فک پایین قرار می گیرد. اولین دندان شیری در 6 ماهگی جوانه می زند و حداکثر تا پایان 3 سالگی تمام دندان های شیری باید دربیایند. دندان های شیری ردیف جلوی اطفال در سن 6 یا 7 سالگی شروع به ریختن و افتادن می کنند، اما جالب است که بدانید دندان های آسیاب و کرسی اطفال بعد از چند سال از افتادن دندان های جلویی شیری می افتند، در واقع دندان های کرسی ردیف عقب شیری اطفال تا حدود سن 12 سالگی در دهان حضور دارند، وجود دندان های کرسی شیری در تکامل فک کودکان و همچنین حفظ فضای لازم برای رویش دندان‌ های دائمی شان از اهمیت بسیار بالایی برخوردار می باشد. متاسفانه برخی از والدین این تصور را دارند که مراقبت از دندان های شیری اطفال اهمیت چندانی ندارد، چرا که این دندان ها دائمی نیستند و حتی اگر پوسیده و خراب شدند بعد از چند سال دندان های اصلی سالم جایگزین شان می شوند و دیگر خبری از این دندان های پوسیده نیست. اما بهتر است بدانید که دندان های شیری مانند یک راهنما برای دندان‌ های دائمی عمل می کنند و باعث هدایت صحیح دندان های دائمی به مسیر اصلی و صحیح شان هستند، اگر از دندان های شیری اطفال مراقبت نشود و این دندان ها دچار پوسیدگی و خرابی شوند و بیفتند، به این دلیل که جایشان خالی می ماند، خاصیت هدایت دندان های دائمی از دست می رود و دندان های اصلی و دائمی کودک نمی‌ توانند در مسیر اصلی و صحیح رشد کنند. البته اگر کودکان به دلایلی دندانشان را از دست داده باشند متخصص دندانپزشک اطفال می تواند در این مسیر راهنمایی های خوب و مفیدی را داشته باشد تا دندان دائمی کمترین آسیب را از این موضوع ببیند، برای مثال متخصص دندانپزشک اطفال از فضا نگهدارنده دندان استفاده می کند. فضا نگهدارنده یک وسیله مخصوص از جنس فلز (استیل ضد زنگ) یا آکریل (نوعی پلاستیک) است که به صورت اختصاصی برای فرد مورد نظر ساخته می ‌شود. این وسیله می تواند به صورت ثابت در دهان کار گذاشته ‌شود. نوع متحرک آن نیز وجود دارد که درصورت لزوم می تواند مورد استفاده قرار گیرد. هدف اصلی این وسیله باز نگه داشتن فضای خالی بین دو دندان است تا دندان دائمی زیرین بتواند در محل صحیح خود جوانه زده و رویش نماید. بسته به سن کودک و محل قرار گرفتن فضا نگهدارنده در دهان کودک، ممکن است از نوع ثابت یا متحرک آن استفاده شود. همه کودکانی که دندان شیری خود را زود تر از موعد از دست می ‌دهند لزوما به فضا نگهدارنده نیاز ندارند. هدف اصلی این درمان حفظ جای خالی دندان دائمی و جلو گیری از حرکت دندان ها و کجی دندان ها می باشد. با این حال مراقبت از دندان های شیری کودکان بسیار مهم و ضروری می باشد.

دندان های شیری کودکان

دندان های دائمی

از 6 سالگی به بعد دندان های دائمی شروع به رشد می کنند. دندان های آسیای دائمی که با اسم دندان های شش سالگی هم شناخته شده اند، اولین دندان های دائمی هستند که در دهان جوانه می زنند. پس از آن به مرور زمان دندان های شیری می افتند و دندان های دائمی جای آن ها را می گیرند. روند رویش دندان های دائمی از شش سالگی شروع می شود و تا دوازه سالگی ادامه پیدا می کند. در سن دوازده سالگی 28 دندان دائمی در دهان رشد می کند.

در نهایت در سنین 17 الی 23 سالگی هر فرد در دهان خود 32 دندان دارد.

 

دندان های اینسایزور Incisor یا پیشین (ثنایا):

دندان های پیشین میانی و پیشین طرفی دارای یک لبه ی تیز و برنده بوده و تک ریشه می باشند. که در قسمت جلویی فک بالا و پایین قرار دارند و به راحتی قابل دیدن هستند دندان های پیشین گفته می شود. انسان 4 دندان پیشین در آرواره بالا و 4 دندان پیش در آرواره پایین دارد. به طور کلی در انسان ها 8 دندان پیشین وجود دارد. این دندان ها از اولین دندان هایی هستند که رشد می کنند. اصلی ترین کاری که دندان های پیشین انجام می دهند گاز زدن خوراکی ها می باشد. این دندان ها تقریبا بزرگ و تخت می باشند که دارای لبه ی تیز و باریک هستند و کاربرد آن ها بریدن لقمه است و برای این کار بسیار مناسب هستند. همچنین این دندان ها با حمایت و ساپورت لب ها در زیبایی و ایجاد فرم طبیعی صورت نقش دارند. این دندان ها به کمک زبان توانایی تلفظ صحیح برخی حروف و کلمات را نیز به ما می دهند.

 

کانین Canine (نیش)

این دندان دارای یک تاج نوک تیز بوده و تک ریشه می باشد. دندان کانین معمولا بلند ترین ریشه را در بین دندان ها دارا می باشد. در دهان انسان ها 4 دندان نیش وجود دارد که 2 دندان نیش در بالا و 2 دندان نیش در پایین قرار دارد. دندان های نیش نوک تیزی دارند و از آن ها برای پاره کردن یا سوراخ کردن غذاها استفاده می شود. دندان کانین نیز در حمایت لب ها و ایجاد فرم طبیعی بافت های صورت نقش مهمی دارد.

پرمولر Premolar (آسیای کوچک)

شامل دندان های پرمولر اول و پرمولر دوم می باشد. تاج این دندان ها دارای دو برجستگی می باشد. این دندان ها می توانند یک یا دو ریشه داشته باشند. به 8 دندان کوچکی که دو به‌ دو در کنار دندان های نیش قرار دارند دندان های آسیای کوچک گفته می شود. دندان های آسیای کوچک یا پرمولر به تعداد ۴ عدد در هر فک (آسیای کوچک اول و دوم راست و آسیای کوچک اول و دوم چپ) و مجموعا ۸ عدد در جویدن غذاها به ما کمک می کنند.

مولر Molar (آسیای بزرگ)

شامل دندان های مولر اول، مولر دوم و مولر سوم که به دندان مولر سوم دندان عقل (Wisdom Tooth) نیز گفته می شود. تاج این دندان ها دارای چندین برجستگی بوده و می توانند دو ریشه ای یا سه ریشه ای باشند. دندان های آسیای بزرگ یا مولر به تعداد ۶ عدد در هر فک (آسیای بزرگ اول، دوم و سوم راست و آسیای بزرگ اول، دوم و سوم چپ) و مجموعا ۱۲ عدد در جویدن و له کردن غذا نقش مهمی دارند. همچنین این دندان ها به همراه آسیاهای کوچک به حمایت و برجسته نگه داشتن بافت گونه و زیبایی ساختار صورت کمک می کنند.

 

دندان عقل

دندان عقل از سری دندان های دائمی است که به عنوان آخرین دندان دائمی در فک انسان رشد می کند. دندان عقل  (Wisdom tooth) در سنین حدود 18 تا 25 سالگی در دهان نمایان می شوند. دندان عقل معمولاً به دلیل برخی مشکلاتی که برای خود و دندان های دیگر ایجاد می کند معمولا توسط متخصص فک و صورت کشیده می شود. دندان های عقل در پشت دندان های آسیاب در می آیند. در برخی افراد نیز دندان عقل به صورت کامل رشد نمی کند و در زیر لثه می ماند به دندان عقلی که دیده نمی شود و به طور کامل رشد نمی کند دندان عقل نهفته می گویند.

سوالات متداول

چه عواملی باعث تاخیر در رویش دندانها می شوند؟

تغذیه: مهمترین نکته در تاخیر رویش دندان های دائمی، تغذیه از زمان نوزادی می باشد. معمولا کودکانی که از شیر مادر تغذیه نکرده اند دیرتر از کودکان دیگر دندان در می آورند این مسئله در رویش دندان های دائمی نیز بی تاثیر نیست. همچنین برخی از کودکان به اصطلاح بد غذا هستند و مواد لازم را برای رویش دندان ها و استخوان ها را به خوبی دریافت نمی کنند. جدا از این موارد رویش دندان های دائمی در کودکان فقیر نیز آهسته تر از کودکان دیگر است. زیرا تغذیه نا سالم و نا کافی سبب این اتفاق می شود.

بیماری: برخی از بیماری ها در کودکان سبب می شود رویش دندان های آن ها به تاخیر بیافتد. البته این مورد همیشه رخ نمی دهد. همه ما می دانیم هورمون ها نقش اساسی در بدن ایفا می کنند. هورمون ها اگر دچار مشکل شوند بر تمام نقاط بدن می توانند تاثیر گذار باشند. بر اساس تحقیقات انجام شده مشکلات هورمونی تاثیر بسزایی در بیماری های دهان و دندان دارند. این مورد در زمان بارداری به خوبی دیده شده است. هورمون ها نقش تاثیر گذاری در رشد دندان ها دارند. مشکلات تیروئید و هیپوفیز می تواند رشد دندان های دائمی را به تاخیر بی اندازند.

وضعیت زمان نوزادی: بر اساس تحقیقات انجام شده کودکانی که در زمان نوزادی، زودرس بوده اند، رویش دندان هایشان تاخیر دارد. البته این مورد همیشه رخ نمی دهد اگر نوزادان زودرس تغذیه با کیفیت و مناسبی داشته باشند در آینده مشکلی آن ها را تهدید نخواهد کرد. همچنین نوزادانی که با وزن کم متولد می شوند می توانند در آینده در معرض این مشکل باشند.

جنسیت کودکان: کودکان پسر در برابر کودکان دختر معمولا دیرتر دندان در می آورند. همچنین دختران سریع تر از پسر ها صحبت می کنند و به سن بلوغ می رسند. معمولا  بین 4 الی 6 ماه دندان کودکان دختر زود تر از پسر ها رویش پیدا می کند.

عامل ژنتیک: یک دیگر از عوامل تاثیر گذار بر رویش دندان های دائمی عامل ژنتیک می باشد. بعضی از ژن ها باعث می شود تاخیر در رویش دندان های دائمی رخ دهد. البته نمی توان گفت این مورد خطرناک است. اگر والدین در کودکی به این مشکل بر خورده باشند احتمالا فرزندان آن ها نیز دچار تاخیر در رویش دندان های دائمی خواهند شد.

آیا تاخیر در رویش دندان ها نشان دهنده بیماری خاصی می باشد؟

تاخیر در رویش دندان دائمی و افتادن دندان شیری نشان دهنده بیماری یا مشکل پیچیده ای در بدن نیست. به هر حال اگر تا سن 8 سالگی هیچ کدام از دندان های شیری نیوفتادند باید به متخصص دندانپزشک اطفال مراجعه کنید. این نکته را به یاد داشته باشید رعایت بهداشت دهان و دندان در کودکان بسیار مورد اهمیت است و باید از زمانی که دندان های شیری در دهان رویش پیدا کردند آن ها را مسواک زد. استفاده از مسواک نرم و خمیر دندان مخصوص کودکان که حاوی فلوراید است پیشنهاد می شود. عدم رعایت بهداشت دندان های شیری می تواند یکی از علل تاخیر در رویش دندان های دائمی نیز باشد.

بهترین زمان برای کشیدن دندان عقل چه سنی است ؟

بهترین سن برای کشیدن دندان عقل در سنین زیر 20 سالگی است زیرا ریشه دندان عقل قطور نشده و براحتی قابل کشیدن است. البته کشیدن دندان عقل محدودیت سنی خاصی ندارد اما در سنین بالا ممکن است عوارض خاص و بیشتری را به همراه داشته باشد. زمانی که سن افراد بیشتر می شود، ریشه دندان عقل قطور تر شده و کشیدن آن به نسبت سخت می شود. همچنین در سنین بالا سرعت التیام استخوان و لثه کمتر است به همین دلیل احتمال آسیب به استخوان فک و درد بعد از جراحی دندان عقل وجود دارد.

چرا دندان ‌ها را شماره ‌گذاری می ‌کنند؟

تصور کنید که دندانپزشکان فقط با ایما و اشاره دندان های بیماران را مشخص کنند و هیچ روشی برای شناسایی دندان ها وجود نداشته باشد. به نظر شما چنین سیستمی می تواند پاسخگو باشد ؟ طبیعتا خیر

دندانپزشکان برای شناسایی انواع دندان ها و موقعیت آن‌ ها از شماره‌ گذاری و نام گذاری دندان ها استفاده می ‌کنند. با این کار به راحتی می ‌توان به جای اشاره کردن به دندانی که آسیب دیده یا نیاز است کاری روی آن صورت بگیرد، از شماره‌ و نام آن دندان استفاده کرد. شماره گذاری دندان ‌ها معمولا بین دندانپزشکان و دستیاران کاربرد دارد اما اگر مراجعان هم بدانند هر دندان چه شماره ‌ای دارد، بهتر می ‌توانند دندان مشکل ‌دار خود را مشخص کنند.

 

دکتر مهناز ارشد

متخصص پروتزهای دندانی، ایمپلنت و زیبایی

متخصص درمان مشکلات مفصل فکی و آپنه خواب

استاد دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران

به اشتراک بگذارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.