اگر در نسخه دندانپزشکی، عکس رادیولوژی یا پرونده درمانی با عباراتی مانند «دندان 16»، «دندان 21» یا «دندان شماره 8» روبه‌رو شده‌اید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده است که این شماره‌ها دقیقاً به کدام دندان اشاره می‌کنند. دندانپزشکان برای شناسایی سریع و دقیق هر دندان از سیستم‌های استاندارد شماره گذاری دندان ها استفاده می‌کنند.
این شماره‌گذاری باعث می‌شود دندانپزشک، دستیار، متخصص و لابراتوار بدون ابهام بدانند درباره کدام دندان صحبت می‌شود. با این حال، دانستن شماره دندان ها برای بیمار نیز مفید است؛ مخصوصاً زمانی که در گزارش درمان، عکس رادیولوژی یا توضیحات دندانپزشک شماره مشخصی ذکر شده باشد.
شماره گذاری دندان ها در دندانپزشکی چگونه انجام می‌شود؟
برای درک سیستم‌های نامگذاری، ابتدا باید دهان را به چهار بخش تقسیم کنیم. به هر یک از این بخش‌ها یک کوادران یا Quadrant گفته می‌شود.
در سیستم FDI و بسیاری از سیستم‌های دندانپزشکی، دهان از دید خود بیمار به چهار قسمت تقسیم می‌شود:
در دندان‌های دائمی هر کوادران در حالت کامل شامل 8 دندان است؛ بنابراین فرد بزرگسال می‌تواند در مجموع 32 دندان دائمی داشته باشد. البته بسیاری از افراد به دلیل عدم رویش یا کشیدن دندان‌های عقل، 28 دندان دارند.
روش های شماره گذاری دندان ها
سه سیستم شناخته‌شده برای نامگذاری و مشخص کردن دندان‌ها وجود دارد. نحوه نمایش یک دندان در این سیستم‌ها یکسان نیست؛ بنابراین هنگام خواندن گزارش دندانپزشکی باید بدانیم از چه سیستمی استفاده شده است.
شماره گذاری دندان ها به روش یونیورسال
در Universal Numbering System دندان‌های دائمی از شماره 1 تا 32 شماره‌گذاری می‌شوند. شماره‌گذاری از دندان عقل سمت راست فک بالا آغاز می‌شود، در امتداد فک بالا ادامه پیدا می‌کند و سپس از سمت چپ فک پایین به سمت راست حرکت می‌کند.
بنابراین در این سیستم:
- دندان شماره 1: دندان عقل فک بالای سمت راست
- دندان شماره 16: دندان عقل فک بالای سمت چپ
- دندان شماره 17: دندان عقل فک پایین سمت چپ
- دندان شماره 32: دندان عقل فک پایین سمت راست
در سیستم یونیورسال برای دندان‌های شیری معمولاً از حروف A تا T استفاده می‌شود.
نامگذاری دندان ها به روش پالمر (Palmer)
در سیستم Palmer هر کوادران به صورت جداگانه در نظر گرفته می‌شود و دندان‌ها از خط وسط دهان به سمت عقب با اعداد 1 تا 8 شماره‌گذاری می‌شوند.
در هر نیم فک:
- عدد 1 مربوط به دندان پیشین مرکزی است.
- عدد 2 دندان پیشین کناری است.
- عدد 3 دندان نیش است.
- اعداد 4 و 5 مربوط به پرمولرها هستند.
- اعداد 6 و 7 مربوط به مولر اول و دوم هستند.
- عدد 8 دندان عقل است.
برای اینکه مشخص شود عدد مورد نظر مربوط به کدام قسمت دهان است، در سیستم پالمر از علامت‌های مخصوص کوادران استفاده می‌شود.
شماره گذاری دندان ها به روش FDI
یکی از مهم‌ترین سیستم‌های شماره‌گذاری دندان‌ها، سیستم FDI است. در این سیستم هر دندان دائمی با یک عدد دو رقمی مشخص می‌شود.
رقم اول مشخص‌کننده کوادران است و رقم دوم موقعیت دندان را از خط وسط دهان مشخص می‌کند.
در FDI، دندان 11 دندان پیشین مرکزی فک بالای سمت راست و دندان 21 دندان پیشین مرکزی فک بالای سمت چپ است. به همین ترتیب دندان‌های 31 و 41 دندان‌های پیشین مرکزی فک پایین هستند.
اعداد کوادران‌های دندان دائمی در این سیستم از 1 تا 4 هستند. برای دندان‌های شیری از کوادران‌های 5 تا 8 استفاده می‌شود.
شماره دندان عقل چند است؟
پاسخ به این سؤال به سیستم شماره‌گذاری بستگی دارد.
اگر درباره وضعیت دندان عقل خود سؤال دارید، مطالعه مقاله دندان عقل نهفته می‌تواند اطلاعات بیشتری در اختیارتان قرار دهد.
آشنایی با انواع دندان ها و شماره آنها
برای اینکه شماره دندان‌ها را بهتر متوجه شوید، آشنایی مختصر با انواع دندان نیز مفید است. دندان‌های دائمی بر اساس محل و عملکرد به چهار گروه اصلی تقسیم می‌شوند: دندان‌های پیشین، نیش، آسیای کوچک و آسیای بزرگ.
دندان های پیشین یا Incisor
دندان‌های پیشین در جلوی دهان قرار دارند. هر فرد در حالت طبیعی چهار دندان پیشین در فک بالا و چهار دندان پیشین در فک پایین دارد. این دندان‌ها نقش مهمی در گاز زدن غذا، حمایت از لب‌ها، تلفظ بعضی حروف و زیبایی لبخند دارند.
دندان های نیش یا Canine
چهار دندان نیش در دو طرف دندان‌های پیشین قرار دارند. شکل تاج آنها نوک‌تیزتر است و معمولاً ریشه بلندی دارند. این دندان‌ها علاوه بر نقش عملکردی، در فرم قوس دندانی و زیبایی لبخند نیز اهمیت دارند.
پرمولر یا دندان آسیای کوچک
در دندان‌های دائمی، مجموعاً هشت پرمولر وجود دارد. این دندان‌ها بین دندان نیش و مولرها قرار گرفته‌اند و نقش مهمی در خرد کردن و جویدن غذا دارند.
مولر یا دندان آسیای بزرگ
مولرها در قسمت عقب دهان قرار دارند و سطح جونده بزرگ‌تری دارند. مولر سوم همان دندان عقل است و ممکن است در بعضی افراد اصلاً رویش پیدا نکند یا به شکل نهفته باقی بماند.
شماره گذاری دندان های شیری چگونه است؟
کودکان معمولاً 20 دندان شیری دارند؛ 10 دندان در فک بالا و 10 دندان در فک پایین. سیستم شماره‌گذاری دندان‌های شیری با دندان‌های دائمی متفاوت است.
در سیستم Universal برای دندان‌های شیری از حروف A تا T استفاده می‌شود. در سیستم FDI نیز برای دندان‌های شیری کوادران‌های 5، 6، 7 و 8 به کار می‌روند و موقعیت هر دندان داخل کوادران با اعداد 1 تا 5 مشخص می‌شود.
حفظ دندان‌های شیری تا زمان طبیعی افتادن آنها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این دندان‌ها در حفظ فضای مناسب برای رویش دندان‌های دائمی نقش دارند. در صورت ایجاد پوسیدگی گسترده، درمان به موقع می‌تواند از مشکلات بعدی جلوگیری کند. درباره روش‌های درمان میتوانید صفحه ترمیم و بازسازی دندان‌های پوسیده را نیز مطالعه کنید.
چرا دانستن شماره دندان ها برای بیمار مفید است؟
شماره‌گذاری دندان‌ها در درجه اول یک زبان مشترک بین اعضای تیم درمان است، اما برای بیمار نیز کاربرد دارد. برای مثال ممکن است در پرونده نوشته شده باشد که دندان 16 نیاز به روکش دارد یا در گزارش تصویربرداری درباره دندان 21 توضیحی ارائه شده باشد.
دانستن سیستم شماره‌گذاری کمک می‌کند متوجه شوید صحبت دقیقاً درباره کدام دندان است؛ اما شماره دندان به تنهایی هیچ اطلاعاتی درباره سلامت یا نوع درمان مورد نیاز آن نمی‌دهد.
اگر در گزارش رادیولوژی عباراتی مانند CBCT یا شماره مشخص یک دندان دیده‌اید، نتیجه تصویر باید همراه با معاینه بالینی توسط دندانپزشک تفسیر شود.
تفاوت شماره دندان با نام دندان چیست؟
هر دندان هم می‌تواند بر اساس نوع آن نام داشته باشد و هم بر اساس یک سیستم استاندارد شماره‌گذاری شود. برای مثال یک دندان ممکن است «دندان نیش فک بالا سمت راست» نامیده شود و همزمان در یک سیستم شماره‌گذاری کد مخصوص خود را داشته باشد.
استفاده از کد یا شماره باعث می‌شود ثبت پرونده، برنامه‌ریزی درمان، ارتباط بین متخصصان و ارسال اطلاعات به لابراتوار دقیق‌تر و سریع‌تر انجام شود.
آیا شماره دندان ها در همه کشورها یکسان است؟
خیر. یکی از دلایل سردرگمی بیماران همین موضوع است. ممکن است یک دندان در سیستم Universal یک شماره داشته باشد و همان دندان در سیستم FDI با عدد دیگری نمایش داده شود.
به همین دلیل اگر شماره‌ای در یک گزارش یا پرونده مشاهده کردید، بهتر است قبل از نتیجه‌گیری مشخص شود گزارش با کدام استاندارد نوشته شده است.
سوالات متداول درباره شماره گذاری دندان ها
شماره دندان 1 کدام دندان است؟
بستگی به سیستم شماره‌گذاری دارد. در سیستم Universal، دندان شماره 1 دندان عقل فک بالای سمت راست است. در سیستم FDI از کدهای دو رقمی استفاده می‌شود و عدد 1 به تنهایی شماره کامل یک دندان محسوب نمی‌شود.
شماره دندان های جلو چند است؟
در سیستم FDI، دندان‌های پیشین مرکزی با شماره‌های 11، 21، 31 و 41 مشخص می‌شوند. در سیستم Universal، دندان‌های پیشین مرکزی بالا شماره 8 و 9 و دندان‌های پیشین مرکزی پایین شماره 24 و 25 هستند.
شماره دندان عقل چند است؟
در FDI شماره دندان‌های عقل 18، 28، 38 و 48 است. در سیستم Universal نیز دندان‌های عقل با شماره‌های 1، 16، 17 و 32 مشخص می‌شوند.
چرا دندانپزشکان دندان ها را شماره گذاری می کنند؟
شماره‌گذاری باعث می‌شود محل دقیق دندان در پرونده، طرح درمان، عکس رادیولوژی و ارتباط میان دندانپزشک، متخصص، دستیار و لابراتوار بدون ابهام ثبت شود.
آیا دندان های شیری هم شماره دارند؟
بله. دندان‌های شیری نیز سیستم نامگذاری مشخصی دارند. در Universal از حروف A تا T استفاده می‌شود و در سیستم FDI کوادران‌های 5 تا 8 برای دندان‌های شیری در نظر گرفته شده‌اند.
دکتر مهناز ارشد
متخصص پروتزهای دندانی، ایمپلنت و زیبایی
متخصص درمان مشکلات مفصل فکی و آپنه خواب
استاد دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران
قابل استفاده بود . ممنون
ممنون از لطف شما عزیزم
سلام شماره ی دو دندان عقل فک بالا چنده؟دندان عقل فک بالا سمت راست و دندان عقل فک بالا سمت چپ.چه شماره های دارند؟
سلام عزیزم شماره 8 است
سلام
ممنون از سايت خوب و مطالب مفيدتون
ممنون از شما دوست عزیز